niedziela, 31 lipca 2016

Sen motyla



Wprawdzie kończy się lipiec, ale można przypomnieć tekst z "Nieco-Dziennika Etycznego" o Dniu Motyla Kapustnika. Myśląc o motylach mam w głowie skojarzenia ze snami. Motyle od zawsze dla mnie symbolizowały ulotność i krótkie życie, dlatego warto widząc jakiegoś motyla (niekoniecznie bielinka kapustnika) przypomnieć sobie jakiś sen, który odegrał szczególną rolę w naszym życiu. 

Dzieci bardzo lubią opowiadać swoje sny, nieraz o snach gadałam z nimi na zajęciach etyki. 

Osobiście śnię dużo i większość swoich snów pamiętam, nawet te z wczesnego dzieciństwa. Czasami sobie sny zapisuję, gdyż zdarzyło mi się mieć tzw. prorocze sny. Moje sny, które coś dla mnie znaczą mają swój klimat, to ten klimat wskazuje na szansę ich wypełnienia się.

Oczywiście, gdybym prowadziła statystyki snów proroczych i nieproroczych, to okazałoby się, że co najmniej tyle samo punktów procentowych ma każdy rodzaj snów. Ale ja po prostu kocham śnić i bardzo żałuję, że nie mam czegoś takiego jak "snoodlewnia" z Akademii Pana Kleksa.

Kolorowanie: Jasia Tyszkiewicz

30 czerwca jest Dzień Motyla Kapustnika. Bielinek kapustnik jest chyba najbardziej rozpoznawalnym motylem w Polsce, a jego gąsienice są jednymi z najgorszych szkodników upraw kapusty. 

Z tej okazji można pochylić się nie tylko nad owadami, jako częścią przyrody, ale także nad symboliką motyla w kulturze. Motyl w chińskiej symbolice oznacza zmarłą kobietę, duszę zmarłej dziewczyny wychodzącej z grobu. Władysław Kopaliński w swoim „Słowniku symboli” (wyd. Wiedza Powszechna, Warszawa 1990) pisze, że grecki wyraz psyche oznacza duszę motyla. A więc motyl  związany jest ze śmiercią, z przemijaniem, zmartwychwstaniem i ze snem (dla śniącego motyl jest symbolem niestałości, krótkotrwałego szczęścia, ale również delikatności i wrażliwości).

Pewien chiński filozof opowiedział historię, która może przyprawić o zawrót głowy: „Pewien pogrążony we śnie człowiek śni oto, że jest motylem. Frunie z kwiatu na kwiat, pije kwiatowy nektar, rozpościera i składa swoje skrzydełka. Ma lekkość motyla, jego grację i delikatność. Potem śniący budzi się nagle i spostrzega ze zdziwieniem, że jest człowiekiem. Ale czy jest on człowiekiem, który dopiero co śnił, że jest motylem? A może to motyl, który  śni, że jest człowiekiem?” (Tszuang-Tseu, chiński mędrzec taoizmu; za: Michel Piquemal: Bajki filozoficzne, wyd. Muchomor, Warszawa 2004).

Co zdziwiło filozofa? Co go zaniepokoiło? Sen i jego złudzenia pasjonowały filozofów już od najdawniejszych czasów. Czy sen to rzeczywistość, czy rzeczywistość to sen? Skąd wiemy, że śnimy, gdy nie mamy pewności co jest realne, a co jest tylko wymysłem naszego umysłu? Czy rzeczywistość oniryczna miała wpływ na formułowane w przeszłości myśli i poglądy filozoficzne?
Barbara  Anna Markiewicz (profesor na wydziale Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego) napisała książkę pt. „Co się śni filozofom?” (wyd. Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2008). Inspiracją dla niej stał się Rene Descartes (Kartezjusz), który swoim snom przypisywał duże znaczenie i rolę w tworzonym przez siebie projekcie filozoficznym. Sny nigdy nie były obojętne filozofom. Heraklit sformułował taką myśl: „Dla przebudzonych jeden i wspólny jest świat, zaś z tych, którzy śpią, każdy zwraca się do własnego”.

Czy sny mogą stać się przedmiotem wiedzy prawdziwej, jeżeli same nigdy nie stawały się prawdziwym przedmiotem? Jaki dział filozofii mógłby najwięcej na temat snów powiedzieć: epistemologia  czy ontologia? A może sny można byłoby wrzucić jako przedmiot zainteresowania etyki? Może warto byłoby stworzyć nowy dział: filozofię oniryczną? Barbara Markiewicz formułuje kilka hipotez, które mogłyby taką filozofię tworzyć. Hipoteza pierwsza: sen to coś, czego nie ma; sen jako niebyt. Czy w snach wszystko układa się według jakichś zasad logicznych przyjętych na jawie? Sny kreują własną rzeczywistość i gdyby nad tym głębiej się zastanowić to okazałoby się, że sny chociaż są poza logiką, wiążą się za światem jawy. Jak? Na to trzeba sobie samemu odpowiedzieć.
Hipoteza druga: sen jest innobytem (innobyt to według Hegla negacja działalności świadomości w procesie poznania i przejście od jedności do wielości bytów). W tym kontekście marzeniami sennymi zajmował się  Leibniz: mieć marzenia senne oznacza „… tyle, co mieć idee w umyśle, podczas gdy zmysły zewnętrzne są zamknięte, tak że nie odbierają ze zwykłą sobie żywością wrażeń od przedmiotów zewnętrznych. To znaczy (…) mieć idee nienarzucane przez żaden przedmiot z zewnątrz ani przez żadną znaną okazję i w żaden sposób nie wybierane ani nie wyznaczane przez rozum” (G. W. Leibniz: Monadologia).
Kolorowanie: Jasia Tyszkiewicz

Hipoteza trzecia: sen między bytem i niebytem. Może stąd biorą się wyobrażenia o motylu symbolizującym psyche? A opowieści o życiu po śmierci, o reinkarnacji i raju mają swoją podstawę w snach? Ktoś kiedyś śnił piękny sen o oazie pełnej wody i roślin, podczas gdy sam przebywał na pustyni pełnej pyłu i stąd wywiódł swoje wyobrażenie na temat raju? 

Hipoteza czwarta: sen to byt paradoksalny. Jak opisać sen? Często na rzeczywistość marzeń sennych brakuje nam słów, bo tak jest dziwna. W snach wyrywamy się spod władzy sił fizycznych, czas płynie jakby inną miarą, Achilles we śnie nigdy nie dogania żółwia, chociaż jest najlepszym biegaczem świata.

Z okazji Dnia Motyla Kapustnika warto sobie przypomnieć najważniejszy sen w życiu, albo zapisać sobie sen który tego dnia się przyśnił i pobawić się jego możliwymi znaczeniami.  Jest taka hiszpańska przyśpiewka ludowa: „Kiedy czasami myślę,/że będę musiał umrzeć,/rozkładam koc na ziemi/i śpię, ile się da” (za: Fernando Savater: Proste pytania, wyd. Universitas, Kraków 2000).

czwartek, 30 czerwca 2016

Niezbędnik małoletniego filozofa

Na wakacje i deszcz polecam sympatyczne książki filozoficzne lub o tematyce filozoficznej dla najmłodszych. Frajdę z czytania ich będą mieli również dorośli. Kto książek nie ma niech ochoczo popędzi do księgarni (może być internetowej) i je sobie oraz swoim dzieciarom kupi.



Niezbędnik małoletniego filozofa

Od jakiej książki warto ze swoim dzieckiem rozpocząć prawdziwą przygodę z filozofią? Proponuję kilka tytułów.

Na początek można dziecku podarować serię zatytułowaną „Dzieci Filozofują” (wyd. Zakamarki): „Dobro i zło. Co to takiego?” (Poznań 2013); „Uczucia. Co to takiego?” (Poznań 2013); „Ja. Co to takiego?” (Poznań 2014); „Życie. Co to takiego?” (Poznań 2013); „Piękno i sztuka. Co to takiego?” (Poznań 2016). Książki napisał Oscar Brenifier, zaś autorem ilustracji jest Clement Devaux.

Każda z książek ma taką samą strukturę i układ: tytuł, który sam w sobie jest punktem wyjścia do rozmowy z dzieckiem, np. Uczucia. Co to takiego? Następnie rozdziały, np. Dowody miłości – Zazdrość – Konflikt – Miłość – Przyjaźń – Nieśmiałość. Każdy rozdział to zbiór pytań i możliwych odpowiedzi, które zostają rozwinięte w kolejne pytania. Na koniec rozdziału jest krótka refleksja na temat tematu, któremu był poświęcony.

Potencjalnie o każdym temacie można rozmawiać w nieskończoność. Np. Skąd wiesz, że rodzice cię kochają? Odpowiedź: Bo mnie całują. Rozwinięcie: No tak, ale… Czy ci, którzy się całują, zawsze się kochają? Czy ci, co się kochają, ciągle się całują? Itp. itd.

Nad jedną książką można siedzieć tygodniami, a jednemu pytaniu i próbie odpowiedzi na nie oraz wyjaśnianiu wszelkich wątpliwości, które wtedy się rodzą – nawet kilka godzin.

Książeczki są bardzo atrakcyjne graficznie. Do czytania i oglądania przez dziecko lub dziecko wspólnie z opiekunem.

Gdy już uda nam się wciągnąć dziecko w proces zadawania pytań, udzielania odpowiedzi i dyskutowania o rzeczywistości, można jemu podarować w prezencie kolejną książkę o filozofii: „Bromba i filozofia” Macieja Wojtyszki (wyd. Jacek Santorski & Co; Warszawa 2009).
Wielu opiekunów na pewno zna Brombę, Glusia i Kajetana Chrumpsa z animowanej bajki emitowanej swojego czasu w telewizji publicznej. W książce Bromba wciąga swoich przyjaciół w swoją Wielką Pasję, którą jest filozofia. W czasie spotkań i rozmów wszyscy poszukują odpowiedzi na fundamentalne pytania: Co to jest pewność? Jakie są warunki wstępne? Co to jest prawda? Itd.
W książce wszyscy ze wszystkimi dyskutują, zgadzają się ze sobą lub nie, dochodzą do wspólnych uzgodnień. Każda rozmowa nacechowana jest osobowością interlokutorów.

Mnie się najbardziej spodobały rozdziały poświęcone logice. Bohaterowie poznają w nich zasady rozumowania logicznego: Co to są sylogizmy? Co się stanie z konstrukcją logiczną, gdy przesłanki, na których się opiera, będą nieprawdziwe? itp.
„Bromba i filozofia” została uznana w 2004 roku, przez polską sekcję Ibby, za Książkę Roku. Na końcu lektury można znaleźć dodatek: libretto do opery filozoficznej pt. Biegnąc nocą przez pola w przerażeniu. Libretto to stało się dla mnie inspiracją do napisania własnej opery filozoficznej (kompilacja z Wojtyszki i Umberto Eco). Autorką muzyki była moja koleżanka z pracy, szalenie uzdolniona logopedka, Marzenka. Reżyserią zajęła się nauczycielka muzyki i plastyki, Jola, a za przygotowanie artystów (genialne) odpowiadał kolega polonista, Przemek. Efekt przeszedł nasze najśmielsze wyobrażenia. Opera została wystawiona podczas finału szkolnego Festiwalu Nauki, a niektóre piosenki brały udział w konkursach chórów szkolnych.
Gdy dziecko troszkę podrośnie, najlepiej do wieku 9 lat (ale ten warunek wyjściowy chyba nie jest konieczny), można mu sprezentować kolejną serię książek filozoficznych pt. „Bajki filozoficzne”, napisane przez Michela Piguemala (wyd. Muchomor). W skład serii wydanej w Polsce należą: Bajki filozoficzne (Warszawa 2004); Bajki filozoficzne. Jak żyć razem? (Warszawa 2012); Bajki filozoficzne. Jak żyć na Ziemi? (Warszawa 2015).
Opisując najkrócej serię: są to zbiory bajek i przypowieści z całego świata, zaczerpniętych z filozofii zachodniej, z mądrości Wschodu oraz z mitologii obecnych w wielu kulturach. M. Piquemal wszystkie historie napisał na nowo. Nie przekraczają one raczej dwóch stron, a każda bajka opatrzona jest komentarzem, z którego można, lecz nie trzeba, korzystać. Z doświadczenia wiem, że dzieci mają tak zaskakujące pomysły interpretacyjne, że do pracowni filozofa nie ma potrzeby zaglądać. Aczkolwiek może ona być użyteczna na początku przygody z bajkami.
Dzięki „Bajkom filozoficznym” dziecko zadaje pytania, odpowiada na nie, dyskutuje, ale także poznaje filozofów, np. Diogenesa, Schopenhauera czy Monteskiusza. Pierwszy zbiór bajek nie jest powiązany jakimś wspólnym tematem, ale drugi zbiór (Jak żyć razem?) odnosi się do pojęć  społecznych i relacji międzyludzkich, zaś trzeci (Jak żyć na Ziemi?) – łączy ekologia (nowością w tym tomie jest kącik poezji). 

Dzieci bajki lubią, dorośli (rodzice i nauczyciele) również. Kupujcie, wypożyczajcie, czytajcie. Dziecko po takiej porcji lektur na pewno wyrośnie na niezależnego i mądrego człowieka.

poniedziałek, 13 czerwca 2016

Czarownice

Czy czarownice, które ginęły na stosach łączy coś ze współczesną polityką? Tak, propaganda, która prowadzi do  tego, że ludzie zaczynają wierzyć w rzeczy raczej niemożliwe, czyli mimo swoich zmysłów, które ich nie oszukują czują się oszukani, a przede wszystkim zdezorientowani. Nie jest to kwestia roku czy dwóch, bo nienawiść wobec czarownic rodziła się przez wieki i przez wieki była podsycana przez osoby lub grupy, które miały jakąś korzyść z tego, że ludzie dostrzegali w  niewinnych kobietach demoniczne cechy nadprzyrodzone, które z powodów czysto fizycznych i biologicznych nie są możliwe do wykonania. Ale od czegoż jest wyobraźnia...

W maju był Dzień Czarownicy. Niezależnie od tego, kogo określimy czarownicą i kim czarownica była czy jest (teorie są różne: punktem wyjścia dla stosów dla czarownic była herezja, czyli aby być czarownicą trzeba było być chrześcijanką, która z jakiegoś powodu odstępuje od doktryn i zasad religijnych lub wystarczyło być kobietą - wiadomo, kobiety przez wieki były słabym przeciwnikiem dla mężczyzn - jakże pożądanym - a słabszego zawsze łatwiej skrzywdzić).

O czarownicach pisałam w Nieco-dzienniku etycznym z maja (http://robila.overblog.com/2016/04/nieco-dziennik-etyczny-nr-9.html). Pisząc tekst korzystałam głównie z jednej lektury. Nie wiedziałam jak zabrać się do tematu, bo okazało się, że czarownice jako punkt wyjścia mogą być kopalnią wielu tematów, czasami pozornie odległych od siebie. Mnie wyszedł tekst o propagandzie i manipulowaniu opinią w jakimś celu, tym razem w celu popełnianych zbrodni. Autor książki przeze mnie czytanej wskazywał na to, że do zbrodni wobec kobiet doprowadził rozwój druku - dzięki pismu drukowanemu można było całą kampanię nienawiści rozkręcić na obszarze całej Europy, a potem także Ameryki Północnej. W dzisiejszych czasach mamy internet, który jest wielkim technologicznym konstruktem, z którego trzeba umieć korzystać, który daje zupełnie nowe możliwości komunikowania się. Niestety także w celach propagowania nienawiści wobec jednych lub innych ludzi, grup społecznych czy etnicznych itd.. Z czego to wynika? Nie wiem, i nie będę zajmowała się diagnozowaniem ludzkiej natury, bo mądrzejsi ode mnie to robili i robią. Jednak znając przypadek czarownic, można sobie wyciągnąć wnioski z szerzenia mowy nienawiści (nawet jeśli robi się to z głupoty, ale wtedy to pokazuje, że dorośli ludzie nie są zbyt mądrzy) przez internet, w którym wszystko się rozchodzi miliony razy szybciej niż kiedyś rozchodziły się pisma drukowane.

CZAROWNICE

Czarownice jakie są, każdy widzi. Zazwyczaj to stare kobiety, które mają moc stawania się pięknymi, przebiegłe i złośliwe jędze, które na prawo i lewo rzucają uroki, by innym się nie szczęściło. Wstrętne zawistnice i zazdrośnice.

Niektóre czarownice są zbyt młode by dostąpić udziału w sabacie czarownic. Mają tylko 127 lat, a to zbyt mało by być prawdziwą czarownicą.

Mniej więcej taki jest wizerunek czarownic w bajkach i baśniach dla dzieci. Ulubionym przebraniem na balach karnawałowych są stroje czarownic – spiczaste czapki, długie i zakrzywione nosy, różdżka w rękach oraz jakaś gwieździsta peleryna na plecach. No i fajnie. Niestety czarownice istnieją naprawdę, nie są tylko wytworami wyobraźni człowieka, lecz niezwykłymi kobietami, które w pewnym okresie dziejów Europy zasłużyły na masowe prześladowania, były ofiarami masowych donosów oraz oskarżeń ze strony sąsiadów o konszachty z Szatanem.

Marc Chagall
Niedawno przeczytałam na pewnym prawicowym portalu, iż najwięcej czarownic jest na Śląsku. Wyglądają zupełnie zwyczajnie, a na swoje sabaty na Słowację (w każdy piątek!) jeżdżą autobusami. Oczywiście te czarownice nie są aż takie złośliwe jak ich przodkinie – w końcu świat się zmienił, masło można kupić w sklepie to nikt nie będzie rzucał uroków na krowy, poza tym większość czarownic została w wyniku dawnych prześladowań wyeliminowana i ich geny są mocno osłabione.

Można śmiać się z takich doniesień, jednak przestają one być zabawne, gdy przeanalizuje się cały mechanizm i historię prześladowań kobiet, które były oskarżane o współpracę z Szatanem.

Procesy czarownic, które swoją szczytową formę osiągnęły w XVI i XVII wieku do dzisiaj rozpalają naszą wyobraźnię. Podlegają one naukowej ocenie – co takiego się wydarzyło, że rozpoczęto masową i okrutną nagonkę na kobiety oskarżane o czary? Przecież w każdej kulturze i w każdej epoce dziejów człowieka istniały osoby, którym przypisywano nadprzyrodzone moce, ale mimo lęku jaki budziły, bardziej były obdarzane szacunkiem niż nienawiścią?

Za każdymi masowymi prześladowaniami jednych ludzi przez innych ludzi, zawsze stoi jakiś interes, często interes polityczny. Ktoś na szerzeniu uprzedzeń zbija kapitał polityczny. Za tym stoi propaganda i manipulacja oparte na podsycaniu emocjonalnego lęku przed kimś lub przed czymś. Wystarczy obiektowi prześladowań przypisać negatywne cechy, rozwinąć uprzedzenia, oprzeć je na zabobonach, czyli na irracjonalnych odczuciach, które w żaden sposób nie przystają do rzeczywistości. Jak tylko do tego dołożymy techniki ułatwiające komunikację, np. rozwój druku lub sieć internetową, to mamy już część odpowiedzi na to, skąd brały się nagonki na kobiety, które miały uprawiać czarostwo, na Żydów, na feministki, na uchodźców itp. itd.

Proces prowadzący do eskalacji lęku zazwyczaj jest dość długi, czasami trwa całe wieki. Dlaczego? Bo na początku u większości ludzi przeważa tzw. zdrowy rozsądek biorący się z ich doświadczeń. Niestety z czasem propagandą, „naukowymi” i „logicznymi” argumentami, prawem i polityką można całe pozytywne nastawienie zmienić na niechęć wobec kogoś. Wystarczy ludzi we właściwy sposób przekonać do swoich racji.

Stąd procesy czarownic osiągnęły swoje apogeum w czasach nowożytnych. Stosy, na których palono kobiety oskarżone o czary, zazwyczaj kojarzą nam się ze średniowieczem. Jednak wbrew obiegowym opiniom w średniowieczu było więcej wyrozumiałości i tolerancji wobec inności niż w czasach późniejszych.

Francis Goya
Kurt Baschwitz w książce „Czarownice. Dzieje procesów o czary” (wyd. PWN, Warszawa 1971) pisze, że nikomu nie można zabronić wiary w istnienie czarownic, można darować człowiekowi zabobon, ale trzeba od niego żądać zawsze dowodów, które uzasadniają wysuwane zarzuty i potępiać karygodne czyny związane z wiarą (nie tylko religijną).

Do rozwoju prześladowań potrzeba ogromnego wysiłku, zastosowania niezwykłych środków, wykorzystania potężnego autorytetu, znieść prawa, zwłaszcza te chroniące jednostkę, stosować terror, strach fizyczny z czasem przejdzie na lęk psychiczny. Na korzyść prześladowców działają zawsze pewne skłonności czy zahamowania charakterystyczne psychice ludzkiej danej epoki.
A czy przed tą manipulacją można się bronić? Oczywiście – amuletami i talizmanami. Ale tak na serio „najskuteczniejszym środkiem, przeciwdziałającym obłędowi urojeń i zaślepieniu, była wolność słowa. Od początku do końca prześladowań czarownic potwierdza się doświadczenie, że wszędzie tam, gdzie wolność ta istniała, gdzie toczyła się otwarcie walka poglądów, a więc tam, gdzie mogła kształtować się opinia publiczna, mordercy czarownic pierzchali przed nią niechybnie.

Ekscesy zrodzone z psychozy zbiorowej są niezmiennym skutkiem zastraszenia i bezprawia, które pozwala garstce potworów i okrutników narzucić swą wolę większości ludzi względnie rozumnych i względnie uczciwych. Dlatego też dla zapobiegania zjawisko masowego obłędu konieczna jest przede wszystkim ochrona prawna jednostki, której rękojmią są niezawisłe sądy, wolność myśli i poszanowanie godności ludzkiej” (K. Baschwitz: Czarownice. Dzieje procesów o czary”).

Malutka Czarownica w ilustracji Danuty Konwickiej
Mechanizm prześladowań od wieków jest ten sam, zmieniają się tylko grupy docelowe represji. Dzieje procesów o czary, postać czarownicy, postać kobiety może być dla nas źródłem wiedzy i nauki. Właśnie takie doświadczenia europejskie, jak procesy i tortury czarownic, jak Holokaust i II wojna światowa, jak niechęć współczesna do uchodźców, feministek i „genderów”  uczą nas, kim jest człowiek i jakimi motywacjami się kieruje oraz tego, jak łatwo można ulec manipulacji.

Bierzmy przykład z czarownic, tych prawdziwych, tych kobiet, które stały się ofiarami zbiorowych urojeń oraz psychoz. Czarownice z bajek i baśni zazwyczaj są brzydkie i złe, szukajmy przykładów pozytywnych czarownic, odczarowujmy wizerunek kobiet, które są wielkim zagrożeniem dla mężczyzn, dla ich seksualności i męskości. Przecież nagonka na „ideologię” gender, wyśmiewanie się z feministek, tworzenie medialnego wizerunku kobiety, która przede wszystkim jest sexy nie jest niczym innym, jak dyskredytacją kobiety jako kobiety. Historia procesów czarownic to nic innego, jak opowieść o niezależności, emancypacji i kobiecej mądrości niczym nie ustępującej tej męskiej (na czarodziejów i magów nikt nie polował!). Popatrzmy na czarownicę z bajki o Królewnie Śnieżce z większą sympatią do postaci złej królowej. Gdyby kobiety miały taką moc, jaką im się przypisuje w bajkach lecz także w rzeczywistości, to nie potrzebne byłyby wszelkie pakiety ochronne i przepisy międzynarodowe chroniące kobiety i dziewczynki. Nie byłoby uchodźców, ani wojen, ani organizacji feministycznych, i nikt nie zabraniałby aborcji.

piątek, 3 czerwca 2016

DIALOGI KOTA FILOZOFA: o taoizmie.

Kilka postów wstecz pisałam o taoizmie. W jednym z wydań "Nieco-dziennika etycznego" ukazała się moja rozmowa z Kotem Filozofa na ten temat (swoją drogą kot filozofa ma bardziej ścisłe i proletariackie zainteresowania - uwielbia oglądać z balkonu koparki i robotników układających rury wodociągowe). Zapraszam do lektury.


Droga: Droga, którą możesz pójść,/nie jest prawdziwą drogą./Imię, które możesz wypowiedzieć,/nie jest prawdziwym imieniem.//Niebo i ziemia/zaczynają się w nienazwanym:/nazwa jest matką/dziesięciu tysięcy rzeczy.//Dusza, która nie pragnie/widzi to, co ukryte,/a wiecznie pragnąca/widzi tylko to, czego pragnie.//Dwie rzeczy  - jedno źródło,/lecz inaczej nazwane./Ich jedność – tajemnicą./Tajemnica tajemnic!/Drzwi do tego, co ukryte.
Tak rozpoczął mi się dzisiaj dzień:
- Mój drogi Kocie, czy wiesz, co to jest tao – spytała się mnie moja Filozofka.
- Mrry. Pamiętam tylko bajkę „Pan Tau”.
- Nie, nie. Pan Tau był zwariowanym człowiekiem, ale raczej nic nie miał z taoisty. Chociaż, kto go tam wie? – pańcia zasępiła się po tych słowach.
- Czytałaś kiedyś Kubusia Puchatka – powiedziałem. – Mówiłaś, że Kubuś jest tao. Czy o to tobie chodzi?
- Otóż to – ucieszyła się moja kochana Filozofka. – Jesteś bardzo mądrym kotem.
- Mrry – zadowolony obtarłem się pyszczkiem o jej rękę. Lubię, gdy mówi mi, że jestem mądry i piękny.
- Taoizm jest starożytną chińską filozofią. Czytałam, że każdy Chińczyk jest  w większym lub mniejszym stopniu taoistą.
- A ja słyszałem, że Chińczycy są komunistami i konfucjanistami – wtrąciłem.
- To też. Ale komunistyczny to oni mają ustrój, w zasadzie od niedawna. Konfucjanistami są wszyscy wykształceni Chińczycy. Konfucjanizm definiuje Chińczyków społecznie, a taoizm – indywidualnie.
- A ha. Czyli jak przychodzą do ciebie twoi znajomi, to mam zachowywać się po konfucjańsku, przestrzegać konwenansów zachowania. Będąc zaś taoistą, mogę sobie mieć tych wszystkich ludzi na wibrysach i włazić im na kolana, chociaż niektórzy tego nie lubią?
- Mniej więcej tak – odpowiedziała zmieszana moimi wnioskami. – Taoizm reprezentuje ducha Swobody. Możesz zachowywać się według własnego wyboru. Robisz to za każdym razem, gdy wskakujesz na drzwi i balansując na ich krawędzi bawisz się swoim ogonem, wiedząc, że troszkę boję się, iż spadniesz. Ale pozwalam ci na tę zabawę, abyś pozostał sobą.
- O. Prawdziwy ze mnie taoista – zamruczałem przyjemnie.
- Taoizm ma różne oblicza. Ten, o którym rozmawiamy ma postać subtelnego nastawienia do życia osoby wykształconej. Ale jest również taoizm ludowy – pełen zabobonów, zhierarchizowanych wróżek i bogów. Tym taoizmem zarządzają kapłani - magowie.
Subtelny taoizm jest postawą filozoficzną i usposobieniem estetycznym, który odrzuca formy instytucjonalne i religijne. Troszkę taki wewnętrzny anarchizm. Drugi taoizm jest formą popularnej religii, jest społeczną instytucją.
- To ja jestem subtelnym taoistą. Wszyscy ciągle powtarzają, że koty to indywidualiści. Czyli koty są taoistami, a psy – konfucjanistami – powiedziałem obcierając się o dłoń pani.
- I tak, i nie. Taoizmu nie można mylić z zachodnim indywidualizmem opartym na posiadaniu wolnej woli, która przejawia się jako swoboda człowieka społecznie świadomego. Wolność taoistyczna to wolność przed społeczna, nawet aspołeczna. – Filozofka zamyśliła się. – Nie lubię tego głupiego pojęcia wolnej woli, której przypisuje się boskie pochodzenie – dodała zirytowana. – Taoizm jest sceptyczny. Taoista nigdy nie ma pewności. Jest artystą i nie potrzebuje żadnej wiary. Motywacja dla grup interesu jest mu obca. Nie skłania się do postrzegania zjawisk w kategoriach ich moralnej ważności. Jest całkowicie uwolniony od takich kategorii. Ma komfort samotnego, własnego spojrzenia na świat – na chwilę przerwała swój wywód. – Wiesz co, mój kochany? My chyba jesteśmy taoistami. Patrzymy na świat przez rzeczy, a nie na rzeczy, odzierając wiarę z jej gorliwości i pozorów. Stale kwestionujemy wartości ostateczne. Nie ufamy temu, co jest zakładane z góry.
W ludziach i na świecie jest zbyt wiele szaleństwa, aby przykrywać je ideologiami, religiami, przestarzałymi zwyczajami i tradycjami, polityką.
„A ha – pomyślałem sobie – zaraz zacznie gadać o polityce. A tego za bardzo nie rozumiem, i nie chcę zrozumieć. Po co ludzie komplikują sobie życie kłótniami i głupotami, o których tyle gadają?”
- Taoista jest naprawdę wolny – ciągnęła dalej moja kochana Filozofka. – Nic go nie ogranicza. Żyje w Teraźniejszości, jak ty mój Kocie, bierze życie takim jakim jest. Godzi się z każdym jego przejawem. Unika ciężaru Czasu i Przestrzeni.
Wzięła książkę i zaczęła czytać: Rodzaje mocy: Poznanie innych ludzi jest inteligencją,/poznanie siebie jest mądrością./Pokonanie innych wymaga siły,/pokonanie siebie wymaga wielkości./Zadowolenie jest bogactwem.//Zuchwałe parcie naprzód uniemożliwia rozwiązanie./Pozostanie na miejscu daje właściwą pozycję.//Wystarczy żyć/do śmierci.
- Uwielbiam ten fragment napisany przez Lao-tsy w jego „Tao te king”. Zachwyca mnie ta prostota.
- To jest ten facet, którego zinterpretowała Ursula K. Le Guin? – zapytałem. – Ta od latających kociaków w „Kotolotkach”?
- Tak – odpowiedziała.
- A co z tym tao Kubusia Puchatka? – byłem ciekawy o czym dalej opowie.
- Na razie nie mamy czasu, aby o tym rozmawiać. Przypominam tobie, że idziemy zaraz do weterynarza.
- Miauuu. Nie chcę! – rozdarłem się. – Jestem taoistą i chcę żyć tak, jak ja chcę, a nie chodzić po weterynarzach, chociaż te panie stamtąd są całkiem sympatyczne. – Po czym prychnąłem i grzecznie wlazłem do przygotowanego już transporterka. Okażę postawę godną taoisty: przyjmę życie takim jakim jest.
Wykorzystane lektury:
Lao-tsy: Tao te king. Napisała na nowo Ursula K. Le Guin; wyd. Sic!, Warszawa 2010.
Red. Marian Dziwisz: Taoizm; wyd. Prasowe RSW „Prasa-Książka-Ruch”, Kraków 1988.